کلیات

استان خوزستان که یکی از مهم ترین و با ارزش ترین مناطق ایران است؛ در جنوب باختری ایران واقع شده و از جاذبه های کم نظیر گردشگری در زمینه های طبیعی، تاریخی، معماری، اجتماعی و فرهنگی برخوردار است. خوزستان یکی از باستانی ترین و تمدن خیزترین ناحیه های جهان بوده و جزو کهن ترین سرزمین های متمدن بشری به شمار می رود. آفتب دل نشین، آب فراوان، خاک مرغوب و مردمانی سخت کوش سبب شده اند؛ این منطقه یکی از پرحاصل ترین نقاط ایران شده و لقب «زرخیز» را از آن خود نماید. از آن جا که جلگه خوزستان دنباله بین النهرین است، خاک و آب و هوای این جلگه برای کشاورزی بسیار مناسب است و انواع محصولات در این خطه به عمل می آید. صنعت نیز مانند کشاورزی در خوزستان سابقه طولانی دارد. در دوران ماقبل تاریخ (دوره عیلامی ها) انواع و اقسام ظروف و کوزه های سفالی در خوزستان ساخته شده و معادن سرشاری چون: نفت، گاز، نمک، گوگرد و... در این منطقه وجود دارد. استان خوزستان دربرگیرنده قدیمی ترین بنای ایران باستان است که با ابعاد حیرت انگیز خود؛ قابل مقایسه با اهرام مصراست. پالایشگاه آبادان و پتروشیمی بندر امام و ماهشهر و ... از جمله صنایع وابسته به نفت در این استان می باشد.

    رود خانه کارون پرآب ترین رودخانه خاورمیانه و تنها رودخانه قابل کشتی رانی ایران؛ با جلوه های بالای جهانگردی، بهمراه رودخانه های دز وکرخه و اروند و گتوند این استان را یکی ازمساعدترین استانها برای اجرای طرحهای کشاورزی نموده است وهم اکنون بزرگترین طرح تولید نیشکر و صنایع جانبی آن دراین استان درحال انجام است. ارتباط این استان به آبهای آزاد ازطریق بنادر آبادان وخرمشهر امکان دیگری ازاین استان برای تجارت آزاد می باشد .

       گرچه جنگ تحمیلی به این بنادر صدمه های فراوانی وارد کرد و لیکن این بنادر بتدریج به دنبال رسیدن به اوج فعالیتهای خود می باشند. خوزستان درهش سال دفاع مقدس اصلی ترین صحنه های کارزار بشمار می آمد.از اروند کنار تا آبادان ،ازخرمشهرو شلمچه تا دشت آزادگان و... همه درآماج مستقیم حمله دشمن قرارگرفته بود. ازطرف دیگر همه شهرهای استان یا درمعرض حمله هواپیما های جنگی  ویا در معرض موشکهای غول آسا قرارداشتند. مردم اهواز ودزفول وهفت تپه وشوشتر وهمه مردم ایران هیچگاه آن دوران سخت رافراموش نخواهند کرد. هیچ کلامی گویا تراز فرمایش حضرت امام نیست که دراین باره فرمودند: " خوزستان دین خودرا به اسلام ادا کرد" .

بعد از جنگ تحمیلی ایران و عراق، منطقه جنگی خوزستان نیز به جاذبه های گردشگری این منطقه افزوده شده و هرساله بازدیدکنندگان زیادی از منطقه های جنگی که یادآور حماسه سازی های فرزندان با غیرت ایران زمین در برابر تجاوزخارجی است، بازدید می کنند و بدین گونه یاد، خاطره و سلحشوری های غیرتمندان ایران را گرامی می دارند.

مشخصات جغرافیایی


استان خوزستان با مساحت ۶۴٬۰۵۷ کیلومتر مربّع در جنوب غربی ایران در جوار خلیج فارس و اروندرود قرار دارد و مرکز استخراج نفت ایران است. شهر اهواز مرکز استان خوزستان است. خوزستان از شمال به استان لرستان، از شمال شرقی به استان اصفهان، از شمال شرقی و شرق به استان چهار محال و بختیاری، از شمال غربی به استان ایلام، از شرق و جنوب شرقی به استان کهگیلویه و بویراحمد، از جنوب به خلیج فارس، و از غرب به کشور عراق محدود می‌شود. استان خوزستان در محدوده ۴۷ درجه و ۴۲ دقیقه تا ۵۰ درجه و ۳۹ دقیقه طول شرقی از نصف‌النهار گرینویچ و ۲۹ درجه و ۵۸ دقیقه تا ۳۲ درجه و ۵۸ دقیقه شمالی از خط استوا قرار دارد. استان خوزستان یکی از دیدنی ترین مناطق ایران است که از جلوه های طبیعی و باستانی و تاریخی بسیار با ارزش و منحصر به فردی برخوردار است. این استان؛ نه تنها باستانی ترین بنای ایران ( چغازنبیل) بلکه تنها رودخانه قابل کشتی رانی ایران را در برگرفته است. رودخانه کارون در ترانه های عامیانه ایران؛ نامی آشنا برای همگان بوده و از جاذبه های خاصی برای ایرانیان برخورداراست. بعد از جنگ تحمیلی ایران و عراق منطقه جنگی خوزستان نیز به جاذبه ها و مکان های دیدنی آن افزوده شد. هر ساله بازدیدکنندگان زیادی از منطقه های جنگی که یادآور سلحشوری های فرزندان با غیرت ایران زمین در برابر تجاوز خارجی است، بازدید می کنند و یاد و خاطره سلحشوران با غیرت ایران را گرامی می دارند. استان های این شهرستان آبادان، امیدیه، اندیکا، اندیمشک، اهواز، ایذه، باغ ملک، بندر ماهشهر، بهبهان، خرمشهر، دزفول، دشت آزادگان، رامشیر، رامهرمز، شادگان، شوش، شوشتر، گتوند، لالی، مسجدسلیمان، هفت گل، هندیجان و هویزه می باشد. براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1385، جمعیت استان خوزستان 4274979 نفر برآورد شده است.


وجه تسمیه نام و پیشینه


خوزستان در طول تاریخ به نام های گوناگون نامیده شده است. واژه خوزستان به معنی سرزمین خوزاست. مورخان یونانی گفته اند که در ناحیه خاوری شهر کنونی اهواز مردمانی به نام «اوکسی» ساکن بوده اند. این واژه یونانی شده «اوژ» است که در زبان پهلوی به صورت «هووج» پهلوی بوده و این اسم در فارسی به «هوز» تبدیل شده است. بنابراین واژه های خوزستان و اهواز هر دو از کلمه های «خوز» و «اوز» که عیلامی شده اوژ هستند گرفته شده اند. چندین بار در سنگ نبشته های داریوش هخامنشی، خوزستان «هووجه» و خوزستانی «هووجیه» نامیده شده است. این واژه در فارسی «هوز» شده که جمع عربی آن «اهواز» است. در گذشته های دور که خوزستان جزیی از عیلام بود، «حالتا متی» یعنی سرزمین حالتام ها نامیده می شد. هخامنشیان چون با ایالت «اوژ» که قسمتی از کهکیلویه امروزی را شامل می شده، هم جواربوده اند، عیلام را به نام«اوژ» می خواندند و به همین سبب در متن پارسی کتیبه های آنان نیز، هرجا که سخن از این سرزمین رفته به صورت «خوز» و «اوز» خوانده می شده است.


کشاورزی و دامداری


کشاورزی در تمام منطقه خوزستان به ویژه در قسمت جلگه ای از اهمیت خاصی برخوردار است، به همین دلیل این استان را«زرخیز» نامیده اند. از آن جا که جلگه خوزستان دنباله بین النهرین است، خاک و آب و هوای این جلگه برای کشاورزی بسیار مناسب است. استان خوزستان به دو منطقه عمده کشاورزی تقسیم می شود: مناطق کشت فشرده شامل نواحی شمال باختری و مرکزی و مناطق کشت گسترده شامل مناطق کوهستانی و خاور استان. محصولات عمده کشاورزی این استان گندم، جو، برنج، نیشکر، خرما، مرکبات است. پس از کشاورزی، دام پروری در این استان دارای اهمیت بوده و پرورش طیور نیز رایج است. استان خوزستان به جهت مجاورت با خلیج فارس و جریان رودخانه های بزرگ و پر آب زمینه مساعدی برای پرورش و صید ماهی دارد. از انواع دام های دایمی خوزستان می توان گوسفند، بز، گاو و گاومیش را نام برد. هم چنین بیش از 3 میلیون راس گوسفند و 2 میلیون و پانصد هزار راس بز دراین منطقه نگه داری می شود.


صنایع و معادن


صنعت نیز مانند کشاورزی در خوزستان سابقه طولانی دارد. در دوران ماقبل تاریخ (دوره عیلامی ها) انواع و اقسام ظروف و کوزه های سفالی در خوزستان ساخته شده است. در دوره ساسانیان؛ خوزستان دارای صنایع مهمی بوده و منسوجات آن به ویژه دیبا و حریر شوشتری، خز شوش و غیره معروف و مشهور بوده اند. صنعت خوزستان به دو گروه صنایع دستی و ماشینی تقسیم می شود. صنایع کارخانه ای را می توان برحسب مقدار مصرف مواد اولیه و کیفیت تولید به دو دسته عمده صنایع سنگین و صنایع سبک تقسیم کرد. از صنایع سنگین استان؛ می توان استخراج و تصفیه نفت مشتمل بر پالایشگاه آبادان، دستگاه تقطیر مسجد سلیمان، پالایشگاه گاز بید بلند و صنعت پتروشیمی مشتمل بر مجتمع شیمیایی رازی، مجتمع پتروشیمی آبادان، مجتمع شمیایی خارک، مجتمع پترو شیمی ایران- ژاپن، کارخانه های نورد و لوله اهواز و ذوب آهن گازی اهواز را نام برد. صنایع سبک خوزستان عبارتند از: قند سازی، کاغذ سازی، بسته بندی خرما، صنعت ماهی گیری و صنعت تولید برق. در خوزستان معادن سرشاری وجود دارد که برخی از آن ها از روزگاران گذشته شناخته و بهره برداری شده اند. از این معادن معادن می توان به نفت، گاز، نمک، گوگرد، لاشه آهکی، سیلیس، سنگ گچ و سنگ آهک اشاره کرد.


مکان های دیدنی و تاریخی


برخی آثار باستانی مهم استان خوزستان
:


دزفول
شهر تاریخی جندی شاپور - تپه چقامیش - آرامگاه یعقوب لیث صفاری - م‍ق‍ب‍ره‌ "ح‍زق‍ی‍ل‌ ن‍ب‍‍ی‌ (ص‌ )"، "س‍ب‍زق‍ب‍‍ا" ب‍ر‌ادر ‌ام‍‍ام‌ رض‍‍ا(‌ع‌ )، ب‍ق‍‍ع‍ه‌ "ش‍‍اه‌ رک‍ن‌ ‌ال‍دی‍ن‌ "، ب‍ق‍‍ع‍ه‌ "رودب‍ن‍د" و ب‍ق‍‍ع‍ه‌ "م‍ح‍م‍دب‍ن‌ ج‍‍ع‍ف‍ر طی‍‍ار"-آسیاب های آبی دزفول-مسجد جامع دزفول-حمام کرناسیون (موزه مردم شناسی)-آبشار شوی دزفول ؛ بزرگترین آبشار خاورمیانه
ق‍دی‍م‍‍ی‌ ت‍ری‍ن‌ پ‍ل‌ ج‍‍ه‍‍ان‌ ب‍ه‌ ن‍‍ام‌ پ‍ل‌ "س‍‍اس‍‍ان‍‍ی‌ " ن‍ی‍ز در دزف‍ول‌ ق‍ر‌ار د‌ارد ک‍ه‌ ‌ه‍ن‍وز ‌ع‍ب‍ور و م‍رور ب‍ر رو‌ی‌ ‌آن‌ در ج‍ری‍‍ان‌ ‌اس‍ت‌ .


بهبهان
پل کسری-بند و پل بکان-کتیبه های تنگ تکاب-آثار جلگه‌ی تشان-شهر ارجان-آت‍ش‍ک‍ده‌ "خ‍ی‍ر‌آب‍‍اد" -ک‍‍ارو‌ان‍س‍ر‌ا‌ی‌ "دژ م‍‍ه‍ت‍‍اب‍‍ی‌ "


مسجدسلیمان
اولین چاه نفت ایران-صفه سنگی سرمسجد هخامنشی - بردنشاده هخامنشی - شی آتشکده اشکانی -سد خلیل خان
غار کهناب ( اشکفت کهناب )-قلعه خواجه-کتیبه تنگ صئولک-پل نگین

رامهرمز
چشمه‌های قیر رامهرمز، کوه آتشین( تشکوه) و مضیف (مهمانخانه اعراب) به عنوان جاذبه های گردشگری شهرستان رامهرمز استان خوزستان در فهرست میراث ملی به ثبت رسیدند.

چاه سنگی -آبشار سرگچ-آبشارهای آب مهک-عمارت صمیمی-دشت شیر-قلعه دا و دختر « مادر و دختر »

شوش
ش‍‍ه‍ر س‍ه‌ ‌ه‍ز‌ار س‍‍ال‍ه‌ دور‌ان‍ت‍‍اش‌ (م‍‍ع‍ب‍د چ‍‍غ‍‍ازن‍ب‍ی‍ل‌ ) در ن‍زدی‍ک‍‍ی‌ ش‍‍ه‍ر ک‍ن‍ون‍‍ی‌ ش‍وش‌ ‌از ‌آث‍‍ار ث‍ب‍ت‌ ش‍ده‌ ج‍‍ه‍‍ان‍‍ی‌ ف‍‍ه‍رس‍ت‌ ی‍ون‍س‍ک‍و م‍‍ی‌ ب‍‍اش‍د ک‍ه‌ ش‍ک‍وه‌ و ‌ع‍ظم‍ت‌ خ‍‍اص‍‍ی‌ د‌ارد.
آپادانا یکی از باشکوه ترین کاخ های آن از شهرت عالم گیر برخوردار است.
قلعه شوش(آکروپل)-ایوان کرخه-تپه های شوش (شهر صنعتگران) - کاخ شائور( کاخ اردشر)-موزه شوش - بقعه دانیال پیغمبر -معبد زیگورات (چغازنبیل )- تپه های شوش (شهر شاهی )-کاخ آپادانا (کاخ دایوش ) - موزه هفت تپه

شوشتر

*شوشتر؛ صاحب دهمین اثر ثبت جهانی یونسکو(مجموعه آبشارهای شوشتر)-مسجد جامع شوشتر-پل و سد شادروان شوشتر-قلعه سلاسل
بند میزان-رودخانه دست کند گرگر-دخمه‌های زرتشتی شوشتر-کاروانسراهای شوشتر-چشمه سیزنگر-توکمری-تو عاشقون-بافت قدیم شوشتر
بند ماهی بازان شوشتر-پل بند لشکر-بند خاک-بند برج عیار-بند شرابدار-پلهای حاج خدایی باطنی و مستوفی، پل شاه علی-بقعه امامزاده عبدالله شوشتر-مقام صاحب الزمان شوشتر-مقام حضرت عباس شوشتر-مرقد علامه شیخ شوشتری-بقعه براءبن مالک انصاری-بقعه سید محمد بازار -وشتر-بقعه سید محمد ماهرو شوشتر-بقعه سید محمد گلابی شوشتر-بقعه شعیب نبی شوشتر


ایذه
اشکفت سلیمان ( نقوش برجسته عیلامی )-دره کول فرح   ( نقوش برجسته عیلامی )-کهباد ایذه ( نقوش برجسته عیلامی )

مجسمه سوسن (  مجسمه حجاری شده یک زن که درموزه شوش نگهداری می شود)-آتشکده دره شمی ( درچند کیلومتری ایذه به سمت جاده سوسن)
هونک اژدر (خنگ اژدر)  نقش برجسته های تاریخی  در روستای خنگ اژدر-محوطه و دریاچه زیبای سد کارون 3



قومیت عشایر خوزستان



عمدتاً عشایر استان از دو گروه عرب و لر بختیاری تشکیل شده اند.
1% جمعیت استان را عشایر کوچ رو تشکیل میدهند.
در بین عشایر کوچ رو، ایل بختیاری 75% جمعیت کوچ رو استان را به خود اختصاص داده است.
اقتصاد عشایر به طور کلی بر پایه دام، فرآورده های دامی و صنایع دستی استوار است.شرایط محیطی استان خوزستان زمینه را جهت احداث سدهای متفاوت فراهم آوده که به همین دلیل در حال حاضر بیشترین سدهای کشور در استان خوزستان قرار دارند.
لزوم احداث سدهای متفاوت در استان خوزستان عبارتند از:
1- حجم عظیمی از آبهای کشور در این استان جاری هستند.
2- اکثر رودهای استان از داخل یا نزدیک شهر عبور میکنند که این امر در هنگام طغیان رودها باعث تهدید شهرها میشود.
3- بخش عمده ای از این رودها که دارای آب شیرین هستند به خلیج فارس میریزند و از دسترس خارج میشوند.
4- امکانات طبیعی مناسبی جهت احداث سد مخزنی در استان وجود دارد.
مهمترین سدهای استان خوزستان : سد شهید عباسپور در شمال مسجدسلیمان، سد دز در منطقه دزفول، سد مارون در منطقه بهبهان، سد جره در رامهرمز، سد کرخه اندیمشک، سد گتوند شوشتر،سد کارون 3 در ایذه و سد کارون 4 ایذه